Nafarroako kooperatiba hondar-harea berreskuratzeko eta berriro ekoizpen-prozesuan txertatzeko prozesu berri bat ikertzen ari da. Helburua da zabortegira bidaltzen den kopurua erdira murriztea eta urtean 40.000 tona harea birjinaren erabilera saihestea. Proiektuak Nafarroako Gobernuaren kofinantzaketa du.
Tafalla Iron Foundryk (TIF) ‘CIRCUSAND’ I+G proiektua abiarazi du, bere galdaketa-jardueran sortzen den hondar-harea tratatzeko eta berrerabiltzeko prozesu berri bat garatzera bideratutako ekimena. Helburua da gaur egun zabortegira bidaltzen den hondakin hori lehengai berrerabilgarri bihurtzea, nukleo berriak fabrikatzeko —motor-blokeen eta zilindro-buruen barne-barrunbeak sortzea ahalbidetzen duten hareazko piezak—, eta, horrela, industria-eredu zirkularrago, lehiakorrago eta deskarbonizatuago baterantz aurrera egitea.
Tafallan egoitza duen eta automobilgintzarako zein industriarako motor-bloke eta zilindro-buruen fabrikazioan espezializatutako kooperatibak urtean 70.000 tona inguru silize-harea birjin kontsumitzen ditu lehengai gisa. Erabili ondoren, harea hondakin bihurtzen da eta zabortegira eramaten da, horrek dakartzan eragin ekonomiko, logistiko eta ingurumenekoekin.
Testuinguru horretan, CIRCUSANDek jauzi teknologiko bat proposatzen du: harea birsortzeko ohiko prozesuen alternatiba bat ikertzea, gaur egungo sistemek inbertsio handiak eta energia-kontsumo esanguratsua eskatzen baitituzte. Tafalla Iron Foundryren proposamenak irtenbide eraginkorrago bat bilatzen du, gaur egungo metodoekin alderatuta inbertsio- eta ustiapen-kostuak (CAPEX eta OPEX) gutxienez %50 murriztuta.
Proiektuaren beste helburu bat da desmazarotatze-prozesutik datorren harearen gutxienez %50 berrerabiltzea nukleo berriak fabrikatzeko, industria-kalitateko estandarrak mantenduz eta lantegiak gaur egun erabiltzen duen erretxina aldatu beharrik gabe.
Aurreikusitako helburuak lortuz gero, Tafalla Iron Foundryk kalkulatzen du etorkizunean prozesu berriaren ezarpen industrialak aurrezki handiak ekarriko dituela, lehengai birjinaren kontsumoa murrizteagatik, logistika optimizatzeagatik eta hondakinaren kudeaketari lotutako kostuak gutxitzeagatik.
Ingurumenaren ikuspegitik ere eragina nabarmena izango litzateke. CIRCUSANDek aurreikusten du zabortegira bidaltzen den harearen bolumena %50 murriztea eta urtean 40.000 tona harea berri gutxiago erabiltzea. Horri esker, Tafalla Iron Foundryren karbono-aztarna urtean 10.000 tona CO₂ baliokide inguru murriztu ahal izango litzateke, bai baliabide naturalen erabilera txikiagoari esker, bai lotutako garraioak gutxitzeagatik.
“Proiektu honek ikuspegi oso argi bati erantzuten dio: zirkulartasuna industria-lehiakortasunaren palanka bihurtzea. Harea saihestezina den hondakin gisa ikusteari utzi nahi diogu, eta berreskuratu eta prozesura berriro txerta dezakegun baliabide gisa tratatzen hasi”, adierazi du José Antonio Molinak, Tafalla Iron Foundryko industria-zuzendariak.
Lan-plana 2025eko martxotik 2026ko abendura bitartean garatuko da, guztira 22 hilabeteko iraupenarekin. Lehen fase batean, kooperatibak hondakinaren propietate fisiko-kimikoak laborategian karakterizatuko ditu eta tratamendu mekaniko, termiko eta kimikoko teknikak ebaluatuko ditu. Ondoren, prototipoekin eta ekoizpen-loteekin eskala handiagoko probak egingo dira.
Balidazio industrialaren barruan, 1.850 nukleo fabrikatuko dira 50 unitateko loteetan, erreferentzia eta bezero desberdinekin; eta gutxienez 833 prototipo-pieza galdatuko dira (ibilgailu industrialetarako 743 bloke eta automobilentzako 90 bloke), benetako piezetan funtzionamendu-osotasuna eta akatsik eza egiaztatzeko.
Proiektuak 378.676,99 euroko aurrekontua du eta 132.536,94 euroko gehieneko dirulaguntza jasotzeko hautagai da, Nafarroako Gobernuaren I+G proiektuetarako laguntzen deialdiaren barruan. Gainerako finantzaketa enpresak berak jarriko du funts propioen bidez.
CIRCUSANDekin, Tafalla Iron Foundryk berrikuntza aplikatuaren eta trantsizio ekologikoaren aldeko apustua indartzen du, baliabideetan intentsiboa den sektore batean. Gainera, kooperatibak azpimarratzen du ezagutza hori industria osoan transferitzeko potentziala dagoela, antzeko ezaugarriak dituzten beste galdategi batzuetan ere erreplika daitekeen prozesua delako.
