Kooperatiba industrialak Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin (NUP) eta DEUTZ multinazional alemaniarrarekin —bere bezero nagusietako batekin— batera egin du ikerketa. Emaitzen artean nabarmentzekoak dira bere burdinurtuak hidrogeno-atmosferan karakterizatzeko metodologia bat eta hainbat erregai, bakarka edo nahastuta, onartzen dituen motor bat.
Hiru urteko lanaren ondoren, Tafalla Iron Foundry-k (TIF) barne-errekuntzako motorrak hidrogenoarekin funtziona dezaten egokitzera bideratutako proiektua amaitu du. Kooperatibak emaitza zehatzekin ixten du etapa hau: bere burdinurtuek gas horren aurrean nola jokatzen duten ebaluatzeko metodo propio bat, eta gas horrekin funtzionatzeko egokitutako motor bat, bakarrik edo beste erregai batzuekin konbinatuta.
Ekimenak katearen hiru maila bildu ditu: NUP eta TIF, ikerketan, eta DEUTZ, piezak bere motorretan integratzen dituen fabrikatzaile gisa. Enpresa alemaniarra 2024aren hasieran batu zen TIFek eta unibertsitateak lehendik zuten ikerketa-akordiora, eta hori izan da Alemaniatik kanpoko zentro akademiko batekin egin duen lehen lankidetza. Aztergai den motorra lagatzeaz gain, bere dokumentazio teknikoa eman du eta taldeari aholkularitza eman dio entseguetan zehar. «Motor-fabrikatzaile batentzat, hidrogenorako trantsizioa ez da errekuntzan hasten, materialetan baizik. Jakin behar dugu nola erantzuten duten gas horrekin orduz kontaktuan egon ondoren. Proiektu honek dagoeneko erabiltzen ditugun osagaiei buruzko lehen datuak ematen ditu», adierazi dute DEUTZetik.
Burdinurtuei eskainitako atalean, TIFek eta NUPeko Materialen Sailak prozedura bat ezarri dute horiek hidrogeno-atmosferan karakterizatzeko. Azterketa hiru burdinurtu motatako 45 probetatan egin da; ondoren, probetak elektrolisi bidez hidrogenoz kargatu ziren edo atmosfera kontrolatu baten pean jarri ziren, motor baten lan-baldintzak simulatzeko.
Trakzio-, tenazitate- eta gogortasun-entseguek, hidrogenorik gabeko probetenekin alderatuta, horien propietate mekanikoen bilakaerari lehen hurbilketa bat egiteko aukera eman dute. Hurbilketa hori ekorketa bidezko mikroskopia elektronikoarekin (SEM) indartu da; teknika horrek eskala mikroskopikoan erakusten du gasak nola eragiten dion piezen barne-egiturari.
Literatura zientifikoaren arabera, hidrogenoarekiko kontaktuak mikroarrakalak eragin ditzake aleazio horietan; hala ere, proiektuaren lehen emaitzek ez dute alde nabarmenik erakusten burdinurtuen propietate mekanikoetan esposizioaren ondoren. Aitzitik, mikroskopio bidezko analisiak, kargarik biziena egin ondoren, gasa metatzen den barne-poro txikiak antzeman ditu; horregatik, TIFek eta NUPek etorkizunean azterketa zabaltzea proposatzen dute.
«Proiektua ixten dugu gure burdinurtuek hidrogenoarekin lan egiten dutenean nola jokatzen duten jakiteko ezagutza propioarekin. Horri esker lagundu diezaiekegu gure bezeroei etorkizuneko motorrak diseinatzen, haien piezak fabrikatzera mugatu gabe», azaldu du Atenea Romerok, TIFeko proiektu-buruak eta ekimen honen arduradunak.
Aldi berean, NUPeko hidrogeno-taldeak, Pedro Diéguezek zuzentzen duenak, DEUTZek emandako motor industriala —jatorriz gasolinazkoa— eraldatu du, hidrogenoarekin edo bi erregaien nahasketa batekin ere funtziona dezan. Hidrogenoa erregai bakar gisa erabilita, emisioak nabarmen murrizten dira, nahiz eta potentzia jaitsi egiten den. Hura berreskuratzeko, emisioak baxu mantentzen dituzten eta motor konbentzionalaren prestazioak berdintzea lortzen duten hainbat konbinazio probatu dira. Gainera, motorra aldatu egin da metanola eta etanola ere onar ditzan. Etorkizunean erregai berriak gehitzea aurreikusten da, eta horrela motor erregai-anitz bihurtuko da.
NUPeko hidrogeno-taldeak gidatutako aurrerapen nabarmenenetako bat errekuntza anomaloak edo detonazioak kontrolatzea izan da, ohikoak baitira hain erregai erreaktiboarekin. Horiek saihesteko, ikertzaileek programazio propio bat garatu dute: motorra detonatzeko zorian dagoenean, gasolina edo ur kantitate txiki bat injektatzen du. Unibertsitateak lan hori European Hydrogen Energy Conference biltzarrean (EHEC 2026) aurkeztu zuen, joan den martxoan Sevillan egin zena eta sektoreko Europako foro nagusietako bat dena.
«Motor eta material errealekin lan egiteak industriak orain bertan ebatzi behar dituen galderei erantzutera behartzen gaitu. Unibertsitatearentzat, hori enpresarentzat bezain baliotsua da: aplikazio zuzeneko ikerketa egiteko aukera ematen digu», adierazi du Adrián Claverrek, NUPeko Materialen Sailekoak.
Proiektua amaitzeak ez du esan nahi lankidetza amaitu denik. TIFek eta NUPek materialei buruzko lan-ildo berriak irekitzea aurreikusten dute; besteak beste, entsegu ziklikoak —pieza batek bere bizitza erabilgarrian jasaten dituen karga errepikatuak erreproduzitzen dituztenak— edo martxan dauden hidrogeno-motorretan egindako probak. «Ikerketa aplikatua dagoeneko gure lan egiteko moduaren parte da. Horri esker aurrea har dezakegu: gaur laborategian ebazten ditugun galderak dira bihar gure bezeroek planteatuko dizkigutenak», gaineratu du Romerok.
